Temeller

Gerçek sayılarla - Long Call, Long Put, Covered Call

Birkaç yüz dolarlık premium’un neden 10.000$’lık hisseyi kontrol edebildiği — ve riskin hâlâ nerede durduğu. Sıfırdan başlayanlar için hazırlandı.

Mekanikten önce zihniyet: Opsiyon işlemleri hızlı zengin olma yolu değildir. Oyun içinde kalmayı seçenler, bunu uzun vadeli bir beceri gibi görür: küçük boyutlarda, net kurallar, sabır. "Less is More"; Az aslında daha çoktur — az kontrat, tanımlı risk ve bir stratejiyi derin anlamak, her yeni fikri kovalamaktan iyidir. Premium sıfıra inebilir. Zaman, her gün long opsiyonun aleyhine işler (theta-decay). Önce öğrenin, boyutu küçük tutun, kaybetmeyi göze alamayacağınız parayı riske atmayın.

Bullish · Tanımlı risk

Long Call — en sade bullish opsiyon

Bir long call, belirli bir tarihten (expiry) önce, sabit bir fiyattan (strike) 100 hisse alma hakkı verir — yükümlülük değil. Bu hak için bir fiyat ödersiniz: premium.

Hissenin, yükselmesi gerekir. Maksimum zarar ödediğiniz premium kadar olur. Hisse yükselmeye devam ederse, teorik kazanç ucu açıktır.

Sade sayılar: Hisse güncel fiyatı 100$. 105$ call’u 3$’a aldınız → toplam 300$ ödersiniz (1 kontrat = 100 hisse).
Expiry’de hisse 110$ ise: 110$-105$ = 5$, kâr = (5$ − 3$(premium)) × 100 = +200$.
Hisse 105$ altında kalırsa opsiyon değersiz expire olur → max zarar = 300$.

Builder’da Long Call yükle →

Payoff diyagramı ve hesap

Bu resim, expiry’de hisse fiyatına göre kar/zararın ne olduğunu gösterir. Strike’ın solunda zarar yataydır (premium gider). Hisse strike’ın üstüne çıkınca çizgi yükselir. Break-even(Başabaş), hisse fiyatı, strike + premium’a ulaşınca olur.

Long Call Option payoff diagram showing loss below strike, break-even at strike plus premium, and unlimited profit as stock rises

Break-even = strike + ödenen premium. Strike’ın altında premium gider; break-even üstünde kâr, hisseyle büyür.

Expiry’de hisse fiyatı	Ne olur	Kabaca P/L (1 kontrat)
Strike’ın epey altında	Opsiyon değersiz expire olur	− premium kadar
Tam strike’ta	Intrinsic deger ve zaman degeri yok	− premium kadar
Strike + premium (break-even)	Intrinsic, ödediğinize eşit	0$
Break-even’in üstünde	Intrinsic > premium	Hisse 1$ yükseldikçe kâr 100$ artar

Unutmayın: Bir hisse opsiyon kontrati neredeyse her zaman 100 hisse kontrol eder. Yani kontrat fiyatı 3$ ise ≈ 300$ nakit demek. Builder bu çarpanı kendisi kullanır.

Call ve moneyness

Moneyness şunu sorar: “Strike zaten kârlı mı, değil mi?” Opsiyon fiyatının ne kadarının “gerçek” (intrinsic), ne kadarının umut (extrinsic)/zaman değeri olduğunu gösterir.

Call option moneyness chart: out-of-the-money left of strike, at-the-money near strike, in-the-money right of strike

Strike’ın solu = Out-of-the-money (OTM). Strike civarı = At-the-money (ATM). Strike’ın sağı = In-the-money (ITM).

In-the-money (ITM) — Strike, güncel hissenin altındadır. Call’da zaten intrinsic vardır. Daha pahalı, expiry’de kârlı bitme olasılığı daha yüksek, delta daha yüksek.
At-the-money (ATM) — Strike hisseye yakındır. Fiyatın çoğu time value (extrinsic). Büyük harekete (gamma) ve time decay’e (theta) en duyarlı bölge.
Out-of-the-money (OTM) — Strike hissenin üstündedir. Ucuz, yalnızca time value. Kâra geçmek için daha büyük hareket ister. Olasılık ve delta daha düşük.

Yeni başlayanlar ucuz olduğu için hafif OTM veya ATM call alır. Unutmayın: daha ucuz genelde daha düşük gercekleşme ihtimali demektir.

Long Call ne zaman anlamlı olabilir

Güçlü bullish’siniz ama maksimum zararın tanımlı olmasını istiyorsunuz (premium’dan fazlasını kaybetmezsiniz).
Kaldıraç istiyorsunuz — 100 hisseyi, hissenin maliyetinin bir parçasıyla kontrol etmek.
Yakında büyük hareket bekliyorsunuz (earnings, haber) ve zamanlamanın önemli olduğunu kabul ediyorsunuz.
Volatilitenin yükseleceğini bekliyorsunuz (IV artınca long call genelde değerlenir).

Büyük tuzak: time decay (theta)

Long call eriyen bir opsiyondur. Hisse ve volatilite değişmezse geçen her gün için opsiyon biraz değer kaybeder(theta). Expiry’ye yaklaşınca erime hızlanır. Hisse biraz yükselse bile theta ve olası volatility crush yüzünden opsiyon zarar edebilir.

Uyarı: Hissenin sizin yönünüzde, yeterince ve yeterince çabuk hareket etmesi gerekir. “Haklı ama geç” long opsiyonda çoğu zaman para kaybettirir.

Bearish pozisyon · Adım adım

Alıştırma: Builder (long call) içinde premium ≈ 3 yapın, underlying’i strike’ın üstüne ve altına kaydırın. Max zararın ≈ premium × 100 olduğunu görün.

Long Put — gerçekte nasıl çalışır

Long put, belirli bir strike’tan hisse satma hakkını satın almak demektir. Underlying’in düşeceğini düşünüyorsanız put alırsınız. Hisseyi short etmekten farkı: opsiyonun kendisinde maksimum zarar ödenen premium ile sınırlıdır.

Örnek hisse

100$

Put strike

95$

Premium

2.50$

Kontrat maliyeti

250$

Düşen hisse fiyatına sigorta gibi düşünün.
95$’dan satma hakkı için hisse başına 2.50$ ödersiniz. Expiry’de put’un intrinsic değeri max(95$ − hisse, 0)’dır. Expiry P/L = bu değer − 2.50$ premium.

Long Put expiry sonuçları

Expiry’de hisse	Put değeri	Hisse başı P/L	1 contract
110$	0$	-2.50$	-250$
95$	0$	-2.50$	-250$
92.50$	2.50$	0$	0$
80$	15$	+12.50$	+1,250$
50$	45$	+42.50$	+4,250$

Expiry’de break-even: 95$ − 2.50$ = 92.50$.

Hisse düşünce ne olur?

Long put outcome examples as the stock price falls

Strike’ın altında hisse düştükçe put dolar-dolar intrinsic kazanır. Ama önce ödediğiniz premium’un çıkması gerekir.

Put moneyness: ITM, ATM ve OTM

Put’ta ilişki call’un tersidir. Put, hisse strike’ın altındayken ITM, strike civarındayken ATM, strike’ın üstündeyken OTM’dir.

Long put moneyness showing in-the-money, at-the-money and out-of-the-money

Put’ta: hisse strike’a göre ne kadar düşükse intrinsic o kadar fazladır.

ITM put — hisse strike’ın altında. Opsiyonda zaten intrinsic vardır.
ATM put — hisse strike civarında. Intrinsic az veya yok; fiyatın çoğu time/extrinsic.
OTM put — hisse strike’ın üstünde. O anda intrinsic yok; değerlenmesi için düşüş gerekir.

Long Put ne zaman anlamlı olabilir?

Bearish görüşünüz var ve anlamlı bir düşüş bekliyorsunuz.
Short hisse yerine tanımlı maksimum zarar istiyorsunuz.
100 hisse almaktan daha az sermayeyle aşağı yön maruziyeti istiyorsunuz.
Put’u mevcut hisse pozisyonuna hedge olarak kullanıyorsunuz.

Büyük tuzak: zamanlama

Hisse fiyatı düştü diye put otomatik kâr etmez. Hisse, ödenen premium ve time decay’i aşacak kadar — mümkünse yeterince çabuk — düşmelidir. Implied volatility de expiry’den önce opsiyonun piyasa değerini değiştirir.

Uyarı: “Bearish” ile “kârlı” aynı şey değildir. 2.50$’a alınan 95$ put için expiry’de hissenin 92.50$ altında kapanması gerekir.

Bearish · Defined risk

Long Put

Strike’tan 100 hisse satma hakkı verir. Hisse ödediğiniz premium’u karşılayacak kadar düşünce kâr edersiniz. Max zarar yine yalnızca premium’dur.

Hisse 100$. 95$ put’u 2.50$’a alın → 250$ ödenen(debit).
80$’da: (15$ − 2.50$) × 100 = +1.250$.

Builder’da Long Put yükle →

Income · zaten 100 hisseniz var

Covered Call — “kira” toplamak

100 hisse alın / tutun. Üzerine bir call satın. Premium sizde kalır. Hisse strike altında kalırsa hisse + premium sizde kalır. Strike’ı aşarsa hisseler gider (strike’tan satılır). Hisse uçsa bile, kârınız tanımlıdır; hisse düşüş riski bakidir.

Yatay veya hafif yükseliş beklerken sık kullanılır
Hisse çökerse zararı yok etmez

Alıştırma: Long put yükleyin. Fiyatı break-even’in (strike − premium) altına indirin. Max zararın hâlâ yalnızca premium olduğunu görün.

Covered Call — “kira” toplamak (derin bakış)

Covered Call, zaten hisse tutanlar için en yaygın gelir stratejilerinden biridir. 100 hisse alır (veya zaten tutarsınız) ve bu hisselerin üzerine bir call satarsınız. Call “covered”dır çünkü assignment olursa teslim etmeniz gereken hisseler elinizdedir.

Sahip olduğunuz eve kira almak gibi düşünün: başkasına, belirli bir tarihe kadar belirli fiyattan (strike) hisselerinizi alma hakkı verdiğiniz için nakit (premium) alırsınız. Sonra ne olursa olsun o nakit sizde kalır.

Sade resim: You own 100 shares of XYZ at 100$. You sell a 110$ call that expires in about 30–45 days and collect 2$ per share (200$ total). That 200$ is yours to keep. In return, you agree that if XYZ is above 110$ at expiration, you will sell your shares at 110$.

Ne zaman kullanılır

Neutral veya hafif bullish’siniz — hisse yatay kalır veya az yükselir diye beklersiniz.
Hisseyi beğeniyor ve tutmayı planlıyorsunuz; beklerken ek gelir istiyorsunuz.
Hedef satış fiyatınız var; hisse oraya gelirse o yüksek strike’tan satmaya razısınız.
Hafif düşüşlere küçük bir tampon istiyorsunuz (premium etkin maliyeti düşürür).

Örnekteki ana sayılar

Toplanan premium: 2$ × 100 = 200$ hemen nakit.
Break-even: Hisse maliyeti − premium = 100$ − 2$ = 98$. Yalnızca hisse tutmaya göre 2$ düşene kadar zarar görünmez.
Maksimum kâr: (Strike − hisse maliyeti) + premium = (110$ − 100$) + 2$ = hisse başı 12$ (1.200$). Expiry’de hisse strike’ta veya üstündeyse bu tavan kilitlenir.
Maksimum zarar: Hisse sıfıra giderse teorik olarak hisse başı 98$ (maliyet − premium). Premium yalnızca küçük bir düşüşü yastıklar; büyük çöküşe kalkan olmaz.

Covered Call payoff diagram at expiration showing max profit, breakeven and downside risk

Yeşil çizgi = expiry’de Covered Call P/L. Mavi kesikli = yalnızca hisse (açık uçlu yükseliş). Hisse 110$ strike’ın üstüne çıkınca Covered Call düzleşir — “tavanlanan upside” takası budur.

Covered Call sonuçları (örnek)

100$’dan 100 hisse. 110$ call’u 2$’ye satın → 200$ credit.

Expiry’de hisse	Call sonucu	Ne kalır / ne satılır	100$ maliyete göre kabaca P/L
90$	Değersiz expire olur	Hisse + 200$ premium kalır	Stock −10$ + premium 2$ = −8$/share
98$	Değersiz expire olur	Hisse + 200$ premium kalır	Break-even (hisse −2$ + premium 2$)
105$	Değersiz expire olur	Hisse + 200$ premium kalır	Stock +5$ + premium 2$ = +7$/share
110$	ATM / assignment olabilir	110$’dan sat veya hisse + premium	Max kâr bölgesi başlar → +12$/share
120$	Assignment olası	Hisseler 110$’dan call away; 200$ premium kalır	Tavan +12$/share (fazladan 10$’ı kaçırırsınız)

İki ana takas

Büyük yükselişi bırakırsınız. Hisse strike’ı aşarsa kâr tavanlanır. Call alan hisseleri strike’tan alır; siz yalnızca premium + strike’a kadar olan kazancı tutarsınız.
Düşüş hâlâ çoğunlukla sizin. 2$ premium %20–30 düşüşü kurtarmaz. Covered Call gelir stratejisidir, hedge değildir. Gerçek aşağı koruma için protective put veya collar gerekir.

İpucu: Birçok kişi hafif OTM call satar (strike biraz yukarıda) ki assignment’tan önce hisse biraz daha yükselsin. Premium ile time decay dengesine göre çoğu zaman 30–45 günlük expiry seçilir. Expiry’den (veya erken kapattıktan) sonra hisse duruyorsa yeniden call satılabilir — “kira” böyle tekrarlanabilir.

Önemli: Covered Call hisse riskini kaldırmaz. Hisse sert düşerse toplanan küçük premium zararın yalnızca ince bir dilimini karşılar. Hisseler call away olunca elinizde hisse kalmaz — yeni call satmak için yeniden hisse almanız gerekir.

Builder’da Covered Call yükle →

Alıştırma: Covered Call açın. Underlying’i short call strike’ının üstüne çıkarın — upside’ın düzleştiğini görün. Aşağı çekin — hisse gibi düşüş + ince premium yastığı.

Neden her şey ×100

Standart hisse opsiyon kontrati 100 hisse ile çarpılır. 3$ kote ≈ 300$ nakit. Builder bu çarpanı kullanır; P/L broker ekranına yaklaşır.

Intrinsic, extrinsic ve time decay

Giriş tekrarı: opsiyonun piyasa fiyatı (premium) her zaman ikiye ayrılır.

Premium = Intrinsic value + Extrinsic value (time value)

Intrinsic — şimdi kullanılsa edeceği değer. Call: max(hisse − strike, 0). Put: max(strike − hisse, 0). “Gerçek” kısım.
Extrinsic (time value) — kalanı. Kalan süre, beklenen hareket ve talebi fiyatlar. Bedava değildir; expiry yaklaşırken genelde erir.

Sayısal kontrol: Hisse 105$, 100$ call 7.50$ → intrinsic 5$, extrinsic 2.50$. Expiry’de hisse hâlâ 105$ ise call ≈ 5$ — 2.50$ time value gitmiştir.

Time decay (theta) extrinsic’in günlük erimesidir. Long call/put’ta theta genelde rüzgâr aleyhinizedir. Short premium’da (Covered Call’daki short call gibi) hisse sakin kalırsa aynı erime lehinize çalışabilir.

Builder’da Days Remaining’i aşağı çekin; teorik P/L eğrisinin değişimini izleyin. Time value gerçek zamanda kaybolur. IV’yi de oynatın — hisse dururken bile extrinsic zıplayabilir.

Pratik özet: Hissenin sizin yönünüze gitmesi yetmez. Hareket, ödediğiniz extrinsic’i aşacak kadar büyük ve çoğu zaman yeterince çabuk olmalıdır. Bu yüzden “hisse biraz çıktı ama call’um kırmızı” yeni başlayanlarda çok yaygındır.

Yeni başlayanların atladığı risk notları

Implied volatility (IV)

Yüksek IV opsiyonu pahalılaştırır. Yüksek IV’li bir olaya (earnings) premium almak, yön doğru olsa bile olay sonrası IV çökerse (“IV crush”) zarar ettirebilir.

Earnings & events

Büyük hareket ve IV değişimi earnings etrafında toplanır. Eğitim örnekleri boşluk (gap) yok sayar; canlı piyasa saymaz. Riski anlayana kadar bilinen olaylarda boyutu küçültün.

Early assignment

Opsiyon satarsanız expiry’den önce assignment olabilir — deep ITM call + temettü tarihi veya deep ITM put’ta daha sık. Long tarafta hakkı ne zaman kullanacağınızı siz seçersiniz.

Greeks — sade dille

Builder canlı Greeks gösterir. Bir pozisyon için anlamları (tek opsiyon değil):

Delta (Δ) — hisse 1$ giderse kabaca kaç dolar değişir. Pozitif ≈ bullish eğilim; negatif ≈ bearish. 0.40 deltalı long call kabaca 40 hisse tutmaya benzer.
Gamma (Γ) — delta’nın ne kadar hızlı değiştiği. ATM ve expiry yakınında en yüksek. Yüksek gamma P/L’nin hızla ivmelenmesi demektir.
Theta (Θ) — yalnızca zamandan beklenen günlük dolar değişimi (çoğunlukla extrinsic erimesi). Long opsiyonda theta genelde negatif (erime aleyhinize). Short premium’da çoğu zaman pozitif.
Vega (ν) — implied volatility 1 puan artarsa dolar değişimi. Yüksek IV genelde extrinsic’i kaldırır; long tarafa yarar, short tarafa yaramaz.

Builder’da bir şablon açın; fiyat, kalan gün veya IV’yi oynatın — delta / theta / vega anında güncellenir.

Sık hatalar: premium kotasını toplam nakit sanmak (×100 unutmak); long opsiyonun “yavaşça” sıfıra ineceğini sanmak; teorik sınırsız riski anlamadan naked call satmak; time decay’in her gün long aleyhine çalıştığını yok saymak.

Yeni başlayan SSS

Yanıtı açmak için soruya tıklayın.

Long call veya long put’ta en fazla ne kaybederim?

Ödediğiniz premium (artı komisyon). Bu tanımlı maksimum zarardır. Opsiyon alındıktan sonra hisse ters gitse de broker ek para istemez.

Hisse biraz yükselirken call neden değer kaybeder?

İki yaygın neden: (1) time decay (theta) — her gün biraz değer gider; (2) implied volatility düşmüştür (vega). Küçük yükseliş, özellikle expiry yakınında veya büyük olay sonrası, ikisini dengelemeye yetmeyebilir.

Long call’da “break-even” ne demek?

Expiry’de break-even = strike + ödenen premium. Kâr için hisse bu fiyatın üstünde olmalıdır. Expiry’den önce opsiyonda hâlâ time value vardır; piyasa fiyatı intrinsic’ten yüksek olabilir.

ITM, ATM yoksa OTM call mı alayım?

Tek doğru yok. ITM daha pahalıdır ama olasılık daha yüksek ve hisseye daha çok benzer. OTM ucuzdur ama daha büyük hareket ister. ATM ortadadır; hem büyük harekete hem time decay’e en duyarlıdır. Birçok kişi ucuz olduğu için hafif OTM veya ATM ile başlar, sonra olasılık ve delta’yı öğrenir.

Covered Call, long call’dan nasıl farklı?

Long call, yalnızca premium kadar tanımlı riskli saf bir bullish bahistir. Covered Call için 100 hisse gerekir; üzerine call satıp premium alırsınız. Hisse strike altında kalırsa premium sizde kalır ama upside tavanlanır ve hisse düşünce düşüşün tamamı sizde kalır.

Expiry’ye kadar tutmak zorunda mıyım?

Hayır. Expiry’den önce satabilirsiniz (piyasa açık ve alıcı varken). Birçok kişi kârı kilitlemek veya theta hızlanmadan zararı kesmek için erken kapatır.

“1 kontrat = 100 hisse” param için ne demek?

Opsiyon 2.50$ kote ise bir kontrat 2.50$ × 100 = 250$ (artı ücret). Sonra 4.00$ olursa pozisyon 400$ eder. P/L bu 100 hisse çarpanıyladır. Yalnızca hisse başı koteye değil, toplam debit/credit’e bakın.

Opsiyon hızlı zengin olma yolu mu?

Hayır. Bu beklenti yeni başlayanların en hızlı para kaybetme yollarındandır. Opsiyon hem kazancı hem zararı büyütür. Sürdürülebilir öğrenme: küçük boyut, mümkünse tanımlı risk, aylar içinde karar kalitesi — bir haftada hesabı ikiye katlamak değil.

Yeni başlayan için “az olan çoktur” ne demek?

Daha az kontrat, daha az strateji, aynı anda daha az fikir. İyi anlaşılmış bir long call veya Covered Call, açıklayamadığınız beş iç içe pozisyondan daha öğreticidir. Küçük boyut duyguyu da sakin tutar; toparlama kovalamak yerine sonuçtan öğrenirsiniz.

Bu yatırım tavsiyesi mi?

Hayır. Sitedeki her şey yalnızca eğitimdir. Opsiyonlar ciddi zarar riski içerir ve herkes için uygun değildir. Gerçek parayla işlemden önce kendi araştırmanızı yapın; gerekirse nitelikli bir danışmana sorun.

Sırada: defined-risk spread’ler

Vertical spread ve Iron Condor — birçok kişinin her iki tarafta da bilinen maksimum zarar istemesinin nedeni.

Spreads → Builder’ı aç