Yeni başlayanlar için ücretsiz opsiyon kursu
Önce bir opsiyonun ne olduğunu anlayın; ardından call, put ve stratejileri adım adım öğrenin. Öğrendiklerinizi canlı Strategy Builder ile getiri grafikleri ve eğitim amaçlı Greeks kullanarak deneyin. Hesap gerekmez.
Opsiyon Nedir?
Her opsiyon yatırımcısının önce okuması gereken başlangıç dersi.
Opsiyon işlemlerine tamamen yeniyseniz, ilk anlamanız gereken şey opsiyonun gerçekte ne olduğudur.
Opsiyon bir hisse senedi değildir. Opsiyon işlemi yaptığınızda doğrudan hisse alıp satmazsınız. Bunun yerine, bir kişiye belirli haklar, diğer tarafa ise belirli yükümlülükler veren bir finansal sözleşme alıp satarsınız.
İlk başta karmaşık görünebilir. Ancak temel fikir oldukça basittir. Her opsiyonun birkaç temel özelliği vardır. Bunları anladığınızda opsiyon zincirini okumak ve Covered Call ile Cash-Secured Put gibi stratejileri öğrenmek çok daha kolay hale gelir.
Her Opsiyonda Bilmeniz Gereken 6 Şey
- Bir sözleşmedir
- Sözleşmenin iki tarafı vardır
- Alıcı bir hak elde eder
- Opsiyonun bir strike fiyatı vardır
- Opsiyonun bir vade tarihi vardır
- Opsiyonun bir primi (fiyatı) vardır
Bunları ezberlemek zorunda değilsiniz. Amaç ne anlama geldiklerini anlamaktır.
1. Opsiyon Bir Sözleşmedir
Opsiyon bir finansal sözleşmedir. Bir şirketin hisselerini aldığınızda o şirketin bir bölümüne sahip olursunuz. Opsiyon aldığınızda ise hisseye sahip olmazsınız. Bunun yerine, hisseyle ilgili belirli haklar veren bir sözleşmeye sahip olursunuz.
Örneğin bir opsiyon size Apple hisselerini belirli bir fiyattan ve belirli bir tarihe kadar alma hakkı verebilir. Hisse senedine dayanak varlık denir.
Hisse senedi → dayanak varlık
Opsiyon → değeri bu varlıkla bağlantılı olan sözleşme
2. Her Opsiyonun İki Tarafı Vardır
Bir opsiyon sözleşmesinin her zaman iki tarafı vardır: alıcı ve satıcı. Alıcı opsiyonu elde etmek için para öder. Satıcı bu parayı alır ve bir yükümlülük üstlenir.
Bu önemlidir çünkü opsiyon işlemi yalnızca sizin "piyasaya karşı" işlem yapmanız değildir. Sözleşmenin diğer tarafında başka bir işlemci vardır.
3. Alıcı Bir Hak Elde Eder — Yükümlülük Değil
Yeni başlayanlar için en önemli kavramlardan biri budur.
Bir opsiyon satın aldığınızda bir hak elde edersiniz. Hisseyi otomatik olarak almak veya satmak zorunda değilsiniz.
Call Opsiyonu
Call, alıcıya dayanak hisseyi strike fiyatından alma hakkı verir.
Put Opsiyonu
Put, alıcıya dayanak hisseyi strike fiyatından satma hakkı verir.
Opsiyon satıcısının durumu farklıdır. Satıcı primi alır ve alıcı opsiyonu kullanırsa sözleşmenin gerektirdiği yükümlülüğü yerine getirmek zorunda olabilir.
4. Her Opsiyonun Bir Strike Fiyatı Vardır
Strike price (Strike fiyatı), opsiyon sözleşmesinde belirtilen fiyattır. Dayanak hissenin sözleşmeye göre hangi fiyattan alınabileceğini veya satılabileceğini belirler.
Örneğin Apple'ın 240$'dan işlem gördüğünü düşünün. 250$ strike fiyatlı bir call satın alabilirsiniz. Bu sözleşme, şartlarına bağlı olarak Apple hisselerini 250$'dan alma hakkı verebilir.
Call → strike fiyatından ALMA hakkı
Put → strike fiyatından SATMA hakkı
5. Her Opsiyonun Bir Vade Tarihi Vardır
Opsiyonlar sonsuza kadar sürmez. Her opsiyonun bir vade tarihi vardır. Bu tarih sözleşmenin ne zaman sona ereceğini gösterir.
Bir opsiyon iki gün, 30 gün, altı ay veya iki yıl sonra sona erebilir. Vade geldiğinde sözleşme artık aktif bir opsiyon değildir.
Bu, hisse sahibi olmaktan farklıdır. Hisselerin normalde bir vade tarihi yoktur. Opsiyonların vardır.
Neden önemli? Zaman, opsiyonun değerinin önemli bir parçasıdır. Vadesine aylar kalan bir opsiyonun, diğer koşullar aynı olduğunda, yarın sona erecek bir opsiyona göre hareket için daha fazla zamanı vardır. İleride zaman değeri kaybını ve Theta adlı Greek'i öğreneceksiniz.
6. Her Opsiyonun Bir Primi Vardır
Prim (premium), opsiyonun fiyatıdır. Alıcının sözleşmenin sağladığı haklar karşılığında satıcıya ödediği tutardır.
Örneğin bir Apple opsiyonunun primi 15$ olsun. Burada önemli bir ayrıntı vardır: opsiyon fiyatları genellikle hisse başına gösterilir, ancak standart bir opsiyon sözleşmesi genel olarak 100 hisseyi temsil eder.
15$ prim × 100 hisse = 1.500$ bir standart sözleşme için, komisyon ve ücretler hariç.
Yani 1.500$ ödeyerek Apple hisselerini satın almıyorsunuz. Opsiyon sözleşmesinin sağladığı haklar için 1.500$ ödüyorsunuz.
Her Şeyi Bir Araya Getirelim
Apple'ın şu anda 240$ olduğunu düşünelim. Şu özelliklere sahip bir call buldunuz:
- Dayanak varlık: Apple
- Tür: Call
- Strike fiyatı: 250$
- Vade: 30 gün sonra
- Prim: 15$
Bu, sözleşme şartlarına göre vade tarihine kadar Apple'ı 250$'dan alma hakkı veren bir sözleşme satın aldığınız anlamına gelir.
Prim hisse başına 15$'dır. Standart 100 hisselik bir sözleşmede bu 1.500$ eder.
Call ve Put: Hızlı Özet
| Call | Put | |
|---|---|---|
| Alıcı hangi hakkı elde eder? | Almak | Satmak |
| Strike fiyatı | Alım için belirlenen fiyat | Satım için belirlenen fiyat |
| Alıcı ne öder? | Prim | Prim |
| Satıcı ne alır? | Prim | Prim |
Başlangıç için şu kısa yolu kullanabilirsiniz: Call = alma hakkı, Put = satma hakkı. Bunun opsiyon alıcısını anlattığını unutmayın; opsiyon satmak farklı bir pozisyon ve yükümlülük oluşturur.
6 Temel Özellik Kısaca
Opsiyonlar sözleşmelerdir. Her sözleşmenin bir alıcısı ve satıcısı vardır. Alıcı hak elde eder, satıcı ise yükümlülük üstlenir. Her opsiyonun strike fiyatı, vade tarihi ve primi vardır.
Bu kavramlar oturduğunda, opsiyon zincirinde gördüğünüz rakamlar çok daha anlamlı hale gelecektir. Sıradaki adımda bu özelliklerin aracı kurum ekranında nasıl göründüğüne ve opsiyon zincirinin nasıl okunacağına bakacağız.
Yeni Başlayan SSS
Her yeni opsiyon yatırımcısının ilk sorduğu sorular. Cevabı görmek için soruya tıklayın.
Opsiyonlar neden var?
Opsiyonlar yalnızca spekülasyon için değildir. Gerçek piyasalarda yatırımcılar bunları şu amaçlarla kullanır:
- Hedge (koruma) — örn. sahip olduğunuz hisseler için bir put alarak sigorta yapmak.
- Gelir elde etmek — örn. sahip olduğunuz hisseye karşı call satmak (Covered Call); bunu Temeller bölümünde göreceksiniz.
- Tanımlı riskle spekülasyon — bir long call veya put, yalnızca ödediğiniz prim kadar risk taşır.
Bunların hiçbiri tüm hesabınızı riske atmayı gerektirmez. Öğrenirken pozisyon büyüklüğünü küçük tutun.
"Hak" ile "yükümlülük" arasındaki fark nedir?
Bu, opsiyonlardaki en önemli ayrımdır. Alıcı bir prim öder ve karşılığında bir hak elde eder — strike fiyatından hisseyi alma (call) veya satma (put) seçeneği, ama asla zorunluluğu değil. İşlem istediğiniz gibi gitmezse, alıcı opsiyonun vadesinin dolmasına izin vererek sadece ödediği primi kaybeder.
Satıcı (writer olarak da bilinir) ise bu primi peşin alır ve karşılığında bir yükümlülük üstlenir. Alıcı opsiyonu kullanmayı seçerse, satıcı sözleşmeyi yerine getirmek zorundadır — hisseleri teslim etmek (call) veya satın almak (put) — bu kendisi için uygun olsun ya da olmasın. Atama (assignment) gerçekleştiğinde satıcının fikrini değiştirme şansı yoktur.
İşlemimin karşı tarafında gerçekte kim var?
Yeni başlayanların sık yaptığı bir varsayım, dayanak şirketin bir şekilde işleme dahil olduğudur — ama değildir. Her opsiyonun tam olarak iki tarafı vardır: bir alıcı ve bir satıcı. Bir call veya put satın aldığınızda, karşınızda başka bir yatırımcı veya bir market maker (piyasa yapıcı) vardır; tam tersi de geçerlidir.
Borsa ve Options Clearing Corporation (OCC), her iki tarafın da yükümlülüğünü yerine getirmesini garanti etmek için araya girer. Ancak gerçek yükümlülük her zaman kontratta short (satıcı) durumda olan tarafa aittir — asla dayanak hissenin şirketine değil.
Bir opsiyon vade tarihine ulaştığında ne olur?
Hissenin strike fiyatına göre nerede bittiğine bağlı olarak üç şeyden biri gerçekleşir:
- Out-of-the-money: opsiyon değersiz olarak sona erer. Alıcı yalnızca ödediği primi kaybeder; başka bir işlem gerekmez.
- In-the-money: çoğu aracı kurum, alıcı adına opsiyonu otomatik olarak kullanır ve bunu bir hisse pozisyonuna dönüştürür (sözleşme başına 100 hisse).
- Erken kapatma: alıcı, opsiyonu kullanmak yerine vade dolmadan satarak kalan değerini nakde çevirebilir.
Atama alan satıcılar, strike fiyatından hisseleri teslim etmek (call) veya satın almak (put) zorundadır.
Opsiyonu vadeye kadar elimde tutmak zorunda mıyım?
Hayır — bu da sık yapılan bir yanlış anlamadır. Çoğu opsiyon aktif olarak işlem görür ve vade dolmadan herhangi bir zamanda güncel piyasa fiyatından alınıp satılarak pozisyon kapatılabilir. Birçok yatırımcı, atama riskinden veya son anda oluşabilecek volatiliteden kaçınmak için pozisyonlarını vade dolmadan çok önce kapatır.
Alıcı olarak en fazla ne kadar kaybedebilirim?
Alıcı olarak maksimum kaybınız, ödediğiniz prim artı komisyonlarla sınırlıdır — hisse fiyatı aleyhinize ne kadar hareket ederse etsin, bundan fazlası değil. Bu tanımlı ve önceden bilinen dezavantaj, call ve put satın almanın genellikle satmadan önce öğretilmesinin nedenlerinden biridir.
Opsiyon satmak (yazmak), almaktan daha mı riskli?
Stratejiye bağlıdır. "Naked" (çıplak) bir call satmak — yani sahip olmadığınız hisseye karşı — teorik olarak sınırsız risk taşır, çünkü bir hisse fiyatının üst sınırı yoktur. Sahip olduğunuz hisseye karşı covered call satmak veya hisseleri almak için yeterli nakitle desteklenen bir cash-secured put satmak, bu riski büyük ölçüde sınırlar ve tanımlar.
Bu yüzden yeni başlayanlara genellikle Covered Call ve Cash-Secured Put gibi korumalı stratejiler, tanımsız riskli çıplak pozisyonlardan çok önce öğretilir.
Başlamak için 100 hisseye veya çok paraya ihtiyacım var mı?
Bir call veya put satın almak için hayır. Bir sözleşme genellikle 100 hisseyi temsil eder, ancak alıcı olarak yalnızca primi ödersiniz — örneğin 15$ prim × 100 hisse = 1.500$; bu genellikle 100 hisseyi doğrudan satın almaktan çok daha azdır. Covered Call gibi korumalı stratejiler ise önce bu 100 hisseye sahip olmanızı (veya satın almanızı) gerektirir, bu da daha fazla sermaye ister.
Opsiyon işlemleri kumar mı?
Opsiyonlar bir araçtır, tek başına bir strateji değildir — riski belirleyen, onların nasıl kullanıldığıdır. Kaybetmeyi göze alamayacağınız parayla oldukça out-of-the-money call'lar almak kumara daha yakındır. Opsiyonları sahip olduğunuz bir hisse pozisyonunu korumak, sahip olduğunuz hisseye karşı gelir elde etmek veya küçük ve net şekilde tanımlanmış bir riskle spekülasyon yapmak için kullanmak, disiplinli işlemciliğe daha yakındır. Araç nötrdür; pozisyon büyüklüğü ve strateji seçimi farkı yaratır.
Bilginizi Test Edin
Az önce okuduklarınızı kapsayan altı başlangıç sorusu. Hesap gerekmez — ne kadarının aklınızda kaldığını görün.
Bu sayfadaki İngilizce terimler
Uluslararası borsalarda işlem yapmak için bu terimlere alışmalısınız. Kısa karşılıklar:
- call
- Belirlenen strike’tan hisse alma hakkı (yükümlülük değil).
- put
- Belirlenen strike’tan hisse satma hakkı.
- strike
- Opsiyon kontratında baz alınan fiyat.
- premium
- Opsiyon için ödenen veya alınan prim.
- expiry
- Vade sonu; hakkın bittiği tarih.
- P/L · payoff
- Kar/zarar; vade sonunda fiyat–yapı grafiği.
- long / short
- Long = almışsınızdır. Short = satmışsınızdır.
- Greeks (delta, theta)
- Fiyata (delta) ve zamana (theta) duyarlılık ölçüleri.
- hedge
- Mevcut riski dengelemeye yönelik koruma.
- break-even
- Başabaş; P/L’nin sıfır olduğu fiyat.
- assignment
- Kontrat şartlarından olan, hisse alma / satma yükümlülüğünün gerçekleşmesi.
- DTE
- Days to expiry — vadeye kalan gün.
- underlying
- Baz alınan varlık (hisse veya ETF).
- spread
- Birden fazla bacaklı, genellikle sınırlı riskli yapı.
- Covered Call
- Hisse + short call; premium alınır, yükselişten kâr sınırlanır / tavanlanır.
- Cash-Secured Put (CSP)
- Nakit teminatlı short put; assignment durumunda hisse alma yükümlülüğü vardır.
- Iron Condor
- İki kanatlı (4 bacaklı), belirlenmiş-risk, yatay / bant aralığı beklentisine uygun credit (gelir) stratejisi.
- Wheel
- CSP → assignment → Covered Call döngüsü.
- Builder
- Bu sitedeki canlı strateji simülatörü.
- Bullish / Bearish / Neutral
- Boğa / yükseliş · Ayı / düşüş · yatay beklenti.
Yalnızca eğitim amaçlıdır — yatırım tavsiyesi değildir. Opsiyonlar zarar riski içerir. Örnekler sadeleştirilmiştir.